D N E V N A    S O B A . . .

…je prostorija koja služi za opuštanje, zabavu i socijalizaciju ljudi. Ona je odraz vremena kome pripada, stila života njenih korisnika, tehnoloških, kulturnih i ekonomskih karakteristika.

 

PRAISTORIJA

od nastanka čovjeka do 4000. g.p.n.e.

 

Jedna od osnovnih potreba čovjeka, koja proizilazi iz prirodnog nagona za preživljavanjem, jeste potreba za sigurnošću. Zato čovjek od postanka traži utočište koje je pronašao u prirodnim zaklonima kao što su pećine.

Prostori za boravak u praistorijskim naseobinama nisu bili fizički izdiferencirani, ali se može naslutiti izvjesna podjela na dnevnu i noćnu zonu. Zbog potrebe za prirodnim osvjetljenjem, praistorijski čovjek instiktivno je zonirao dnevnu zonu bliže ulazu. Još u tom periodu, uočljiva je potreba za dekoracijom životnog prostora, što potvrđuju brojni pećinski crteži.

Prvo veliko otkriće u istoriji civilizacije je uspostavljanje kontrole nad vatrom. U daljem razvoju, vatra je postala, i dugo vremena se održala kao centralni motiv životnog prostora.

Vremenom, čovjek, sakupljač i lovac, u potrazi za hranom napušta pećine i počinje da živi nomadskim načinom života. U ovom periodu gradi montažno-demontažne objekte, koje su i dalje bez izdiferenciranog prostora i sa vatrom, odnosno ognjištem,  kao jedinim elementom enterijera.

STARO DOBA

od 4000 g.p.n.e. do 476. g.

Mesopotamija i Egipat

U stambenoj arhitekturi prvih razvijenih društava starog doba, Mesopotamije i Egipta, dolazi do unutrašnje podjele prostora. Tradicionalna kuća ovih područja se, u skladu sa lokalnim klimatskim uslovima, razvija oko središnjeg otvorenog prostora – atrijuma. Dnevna soba je, kao i ostale prostorije, orjentisana prema atrijumu kako bi se omogućilo cirkulisanje vazduha. Vatra se izmješta u kuhinju, a dnevna soba postaje prostor sa izraženim društvenim karakterom.

Ne postoje očuvani materijalni ostaci namještaja iz ovog perioda. Na osnovu pisanih dokumenata i crteža utvrđeno je da je namještaj bio bogato dekorisan i rađen u kombinaciji drveta i zlata. Izrada ovakvog namještaja bila je izuzetno skupa i pristupačna samo vladarskim staležima.

Najznačajniji komad namještaja je stolica. Stolica ima važno simboličko značenje jer simbolizuje društveni status korisnika. U prostorijama za dnevni boravak koristili su je samo najbogatiji, dok su siromašni sjedjeli na podu. Tako je hijeroglif koji označava bogate ljude postao predstava čovjeka koji sjedi na stolici. Stolice su bile niže nego danas, u nekim slučajevima visina stolice je samo 25cm. Obično su rađene od drveta i presvlačene životinjskom kožom, a njihovi nogari bili su predstava životinjskih nogu.

Stolovi sa tri noge u obliku životinjskih nogu su čest komad namještaja u dnevnim sobama. Prostor je dekorisan slikanom grnčarijom, skulpturama ili kožom, zidovi su bojani u bijelo, rjeđe žuto, dekorisani freskama određenih geometrijskih matrica.

Grčka

U antičkoj Grčkoj, kao i u Egiptu i Mesopotamiji, kuća se razvija oko atrijuma. Prostor dneve sobe se dijeli na andron, prostorije za dnevni boravak muškaraca, i gynaikonitis, prostorije za dnevni boravak žena. Andron je imao direktan ulaz sa ulice kako bi se izbjeglo srijetanje muškaraca i žena, jer su u gynaikonitisu žene obavljale kućne poslove, čuvale djecu i dočekivale gošće.

Namještaj je rađen po uzoru na egipatski namještaj, najčešće od drveta, ponekad od kamena ili metala. Najčešći namještaj u dnevnim sobama su: kauči – kline, hoklice i stolice. Klina je kombinacija kreveta i sofe sa visokim nogarim na koji se pelo pomoću hoklice. Postojale su dvije vrste hoklica. Prvi tip je bathron, hoklica sa četiri prava nogara i ravnom neudobnom pločom. Drugi tip, preuzet od Egipćana, je sudiphros okladias, sklopiva hoklica sa „x” nogarima i udobnim sjedištem prekrivenim vunom ili krznom. Od stolica su koristili thronos i klismos. Thronos je vladarska stolica, a klimos stolica sa zakrivljenim nogarima i naslonom koja je omogućila prirodnije sjedenje. Zidovi su bojani, a podovi dekorisani mozaicima.

Rim

Rimljani su u potpunosti preuzeli grčki koncept dnevnih soba i opreme. Centralni motivi dnevne sobe sa trpezarijom – tricliniumim bio je kauč – lectus tricliniaris (grčka klina), sa kojeg su ležeći ručali. Postojala su dva tipa hoklica, sella (grčki bathron) i sella curulis (grčka sudiphros okladias). I stolice su identične grčkim stolicama, a to susolium (u Grčkoj- Thronus) i cathedra (u Grčkoj- klismos).

SREDNJI VIJEK

Od 476. g. do 1492. g.

Arhitektura se u ranom srednjem vijeku vraća na primitivnije oblike, na nivo prelaska iz praistorije u stari vijek, što je posebno vidljivo u stambenoj arhitekturi siromašnih staleža.

Kuće su rijetko prostorno izdiferencirane, eventualno na dnevnu zonu, u kojoj se zajedno sa stokom boravi tokom dana, i noćnu, koja služi za spavanje. Centralni motiv ponovo postaje vatra, odnosno ognjište. Higijena je bila na izuzetno niskom nivou, kako u kućama kmetova, tako i u kućama plemića.

Sazrijevanjem srednjeg vijeka dolazi do napretka u arhitekturi, ali prvenstveno sakralnoj.  Stambena arhitektura ostaje na istom nivo sve do početka širenja ideja humanizma i renesanse tokom 14. vijeka, kada ponovo dobija na značaju. Vrši se diferenciranje prostora, a dnevna soba, prvi put u istoriji postaje prostor samo za primanje gostiju, čime se akcenat stavlja na njen društveni karakter. Centralni motiv nastavlja da bude vatra, ali ne u obliku ognjiša, već kao glamurozni kamin. U izradi namještaja koriste se skupocjeni materijali, drvo, meremer i zlato.

Nakon perioda renesanse, slijedi period baroka, kitnjastog stila koji je u dizajn enterijera, kao i u sve druge sfere života, unio veliki broj dekorativnih elemenata, toliko da često dostiže granicu pretjerivanja. Nakon baroka i varijacija, poput rokokoa, dolazi period neoklasicizma koji inspiraciju nalazi u antičkoj umjetnosti.

NOVI VIJEK

od 1492. g. do 1917. g.

Tokom novog vijeka dolazi do krupnih promjena širom Evrope. Brojne revolucije, naročito prva industrijska revolucija, dovele su do promjene društvenog poretka i uspostavljanja kapitalizma. Međutim, opšti koncept dnevne sobe sa kaminom kao centralnim elementom i dalje ostaje isti.

Kapitalizam je uslovio drugu industrijsku revoluciju i do tada neviđen tehnološki i ekonomski napredak cjelokupnog čovječanstva koji se odrazio i na arhitekturu. U razvoju enterijera posebno je značajna pojava novih materijala i tehnoloških mogućnosti.

Pronalazak radija zamijenjuje centralni motiv vatre, a ovaj uređaj postaje novo središte okupljanja u dnevnim sobama. To su godine kada dolazi do pojave modernizma koji odbacuje tradiciju i dekor. Najinteresantniji pravac u enterijeru tih godina je Art Deco, koji odiše glamurom i elegancijom.

Lampe su čest element enterijera dnevnih soba, upečatljive, futurističkog dizajna, jarkih boja u jakom kontrastu. Garniture za sjedenje su niže i dublje. Zidne i podne površine su dekorisane ortogonalnim geometrijskim matricama.

SAVREMENO DOBA

od 1917. g. do danas

Desetak godina nakon radija, pronađen je televizor koji je u potpunosti izmijenio do tada uobičajnu organizaciju dnevne sobe. Televizor je postao ognjište, kamin, oltar savremenog doma. Cjelokupna funkcionalna organizacija dnevnih soba je podređena obezbjeđivanju pogleda na televiziju. Koncept dnevnih soba do današnjeg dana nije se značajnije mijenjao. Televizori postaju veći i tanji, dok se namještaj dodatno oslobađa suvišnih elemenata i prilagođava novim tehnološkim tekovinama.

Digitalna era nam donosi pametne dnevne sobe, koje osim televizora imaju niz elektornskih uređaja koji život u određenoj mjeri čine lakšim, a idu u pravcu da dnevnu sobu učine ličnim asistentom samog korisnika.