S P A V A Ć A    S O B A . . .

…je prostorija u stanju namijenjena za spavanje, odmor i relaksaciju. Tokom svog razvoja se drastično mijenjala, kako u funkcionalnom tako i u estetskom smislu.

PRAISTORIJA

od nastanka čovjeka do 4.000 g. p. n. e.

 

Prvi izgrađeni stambeni prostori nomadskih naroda su bili jednoprostorne prenosive montažne strukture za ljude, ali i domaće životinje. Građene su od lokalnih, prirodnih materijala kao što su drvo, granje, životinjska kost i koža, zemlja, tkanine I slično, bez posebnih enterijerskih detalja, prilagođene nomadskom načinu života.

U uglovima prostorije, na gomilama lišća i trave prekrivenih životinjskim krznom spavali su svi članovi zajednice u prilično nehigijenskim uslovima. Vremenom, primitivne i neudobne slamane prostirke su evoluirale u prve oblike rudimentalnog namještaja u vidu drvenih platformi ili platnenih vreća, obično od pamuka, punjenih bilo kojom vrstom mekog materijala: lišće, trava, slama, ljuske, vuna, perje…

STARO DOBA 

od 4.000 g. p. n. e. do 476. g.

Prve velike civilizacije pojavljuju se 4.000 g.p.n.e. u dolini Nila i na Bliskom istoku. Tada  dolazi do razvoja tehnologije građenja, ovladavanja materijalima, razvoja umjetnosti i zanatstva, počinje intenzivnija izrada namještaja, uglavnom od drveta dekorisana zlatom. Međutim, u eri robovlasničkog poretka jasno se uočavala razlika između siromašnih i bogatih staleža. Siromašni slojevi društva i dalje sve dnevne aktvnosti obavljaju u jednom prostoru u kome su tokom noći spavali na prostirkama od lišća. Bogati staleži stanuju u bogato opremljenim i dekorisanim palatama u kojima su imali prostore za odmor i spavanje.

U ovom periodu, oko 3.100 g.p.n.e. u Egiptu, se pojavljuje i prvi podignuti krevet. Podizanje kreveta na određenu visinu simbolično je predstavljalo i društveni status korisnika – visočiji krevet predstavljao je viši društveni status. Kod drevnih Rimljana krevet za spavanje je bio prilično funkcionalan sa podignutim nogarima, pokriven vrećama ispunjenim slamom ili perjem. 

SREDNJI VIJEK 

od 476. g. do 1492. g.

Srednjovjekovne zajednice siromašnog seljačkog stanovništva živjele su u brvnarama u kojim nije postojala privatnost. Sve dnevne aktivnosti: priprema hrane, kuvanje, objedovanje, rad, rođenje i sl. odvijale su se u jednoj prostoriji. Uveče, svi bi legli na podnu prostirku i spavali oko centralnog kamina. 

Viši staleži su živjeli u velikim zamkovima sa poslugom obično smještenom u nižim etažama ili zasebnim kolibama. Gospodar i gospodarica uglavnom su živjeli na spratu, u sobi iznad posluge gdje su pimali posjete. 

Izrada namještaja je bila izuzetno skupa. Na dvorovima su trošene ogromne količine novca na opremu i namještaj unutar spavaće sobe. Zantlije su izrađivale četvoroslojne krevete sa više slojeva slame, perja i tekstila što je podrazumijevalo puno novca. Bogati plemići su mogli priuštiti krevet, a nakon smrti u testamentu su navodili kojem od članova porodice ga ostavljaju.

NOVI VIJEK

od 1492. g. do 1917. g.

Period  16. vijeka i prva polovina 17. vijeka

Tokom 16. i 17. vijeka uslovi života srednje klase se postepeno mijenjaju.  Kao plemići, i seljaci su počeli da žive u svojim kućama koje su i dalje predstavljale višenamjenske prostore ili su imale posebno izdvojene prostore za spavanje na spratu. To su bile zajedničke spavaonice u kojima su djeca spavala zajedno sa roditeljima ili su djeca spavala zajedno u posebnom krevetu. Spavaonice srednje klase su opremljene oskudnim nemještajem koji je pomjeran iz prostorije u prostoriju u zavisnosti od potreba tokom dana.    

U kraljevskim i drugim porodicama višeg društvenog statusa spavaća soba i krevet su predstavljali statusni simbol i prostor u kome plemići i plemkinje provode najveći dio vremena. 

 

Spavaća soba je tokom dana  predstavljala javni prostor u kome se primali posjete, poslovali, objedovali… Tokom noći oko kreveta su spuštali zavjese baldahine koje su najčešće bile zakačene za plafon iznad kreveta ili su okačene na drveni ram koji je predstavljao sastavni dio konstrukcije kreveta. 

Period druge polovine 17. vijeka i 18. vijek

U periodu 17. i 18. glavna novina je pojava unutrašnjih komunikacija, horizontalnih i vertikalnih, što je doprinijelo da spavaća soba dobije privatniji i intimniji karakter. Članovi porodice imaju zasebne spavaće sobe koje ipak još uvijek imaju javni karakter. Garderoberi postaju sastavni element spavaće sobe imućnijih staleža. U Skandiavskim zemljama tokom 17. vijeka dolazi do upotrebe željezne konstrukcije kreveta i dušeka punjenih pamukom.

Period 19. vijeka

Devetnaesti vijek i industrijska revolucija doprinose stvaranju bogate srednje klase kakvu danas poznajemo.

U urbanističkim koncepcijama gradova dolazi do jasnog razdvajanja stanovanja i rada. Obični ljudi se povlače iz javnog u stambeni prostor i uživaju u sve većoj intimnosti koju on pruža. Stambeni prostor poprima novu funkcionalnu organizaciju. Dolazi do jasne podjele na više jedinica namjenjenih određenim funkcijama: prostor za primanje gostiju, boravak porodice, kuvanje,  rad, spavanje… Roditelji i djeca imaju zasebne sobe koje su lična utočišta bez socijalnog karaktera.

Period 20. vijeka

Nakon Drugog svjetskog rata u svijetu situacija se korjenito mijenja, uređenje doma postaje odraz ličnog ukusa. Stilovi kao što su Art Deco i Pop Art, u drugoj polovini 20. vijeka, samo su neki od mnogih stilova koji su postali popularni u to vrijeme. Spavaća soba u ovom periodu postoje najvažniji kutak u kući za odmor, opuštanje i relaksaciju sa velikom privatnošću. 

Ubrzani razvoj tehnologije je unio brojne novitete u stambeni prostor. Sprovođenje električnih instalacija omogućilo je korisinicima da više vremena provode u spavaćim sobama, a televizor postaje obavezni element.

Godine 1920. patentiran je dušek sa unutrašnjim oprugama kakav poznajemo danas. Novi vještački materijali kao što su različite vrste pjena koriste se za izradu stolica, sofi, dušeka, jastuka…  

SAVREMENO DOBA

od 1917. g. do danas

Namještaj poprima značajno veće dimenzije, posebno bračni krevet. Razvoj tehnologije, industrijske proizvodnje i dizajna obezbijedili su savremenom čovjeku udoban i funkcionalan namještaj, pomoćne elemente enterijera, pokrivače, jastuke… Savremene tehnologije se primjenjuju za obezbjeđivanje potpunog komfora u skladu sa zahtijevanom atmosferom unutar prostora. 

Danas spavaća soba takođe predstavlja pokazatelj društvenog statusa, ali i kreativnosti i individualnosti pojedinca